امروز چهارشنبه ՝ 1396/02/06    ■ Wed, Apr 26, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
نشست مشترک معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش‌و‌پرورش و فرهنگستان
شنبه، بیست‌وششم فروردین‌ماه ۱۳۹۶، به دنبال گزارش‌های گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دربارۀ وضعیت دوزبانگی و انتشار کتاب به زبان‌های محلی، نشست مشترکی با حضور سرکار خانم دکتر رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش‌و‌پرورش، و دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد.

همایش بین‌المللی دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان‌های جهانی آبلای‌خان
دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان‌های جهانی آبلای‌خان در شهر آلماتی قزاقستان با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در قزاقستان، همایش بین‌المللی «روابط معنوی و تاریخی مردم ایران و آسیای مرکزی (ایرانیان با ترکان)» را در تاریخ ۲۵-۲۶ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ (۱۶-۱۵می ۲۰۱۷) در چارچوب گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و آسیای مرکزی، برگزار م ...

فراخوان نهمین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی فارابی
بر اساس فراخوان دبیرخانۀ جشنوارۀ بین‌المللی فارابی، نهمین دورۀ این رویداد فرهنگی در نیمۀ دوم سال ۱۳۹۶ در بخش‌های مختلف برگزار خواهد شد. بر طبق این فراخوان، علاقه‌مندان تا سی‌ویکم اردیبهشت‌ماه فرصت دارند آثار خود را به دبیرخانۀ جشنواره ارسال کنند.

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت زنده‌یاد یداللهی
چهارشنبه، بیست‌وپنجم اسفندماه ۱۳۹۵، دکتر افشین یداللهی، عضو فقید گروه واژه‌گزینی روان شناسی فرهنگستان، بر اثر سانحۀ رانندگی دار فانی را وداع گفت. به همین مناسبت فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پیامی درگذشت این شاعر و ترانه‌سرای فرهیخته را تسلیت گفت.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۲/۱ - ۰۹:۴۲ نسخه قابل چاپ
گفت‌وشنود با معاون گروه واژه‌گزینی فرهنگستان
 
گفتگو از: نسرین خدایاری
اشاره: گزارشگر گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان، به بهانۀ فرارسیدن نوروز و اتمام سال ۱۳۹۴ گفتگویی را با خانم نسرین پرویزی، معاون گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی ترتیب داده است. آنچه در ادامه آمده، مشروح این گفت‌وشنود است. 
 
ــ خانم پرویزی! گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ۱۳۹۴ چه فعالیت‌هایی داشته است؟
این گروه نتیجۀ فعالیت هر سالۀ خود را در قالب فرهنگی تدوین و به نمایشگاه کتاب سال بعد عرضه می‌کند؛ البته سال کاری گروه از مهرماه سال جاری تا مهرماه سال آینده است. بنابراین، واژه‌هایی که از مهرماه ۱۳۹۳ تا پایان تیرماه ۱۳۹۴ آماده می‌شود، پس از گردآوری، به‌صورت یک فرهنگ، و با حدود ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ واژه به جامعه عرضه می‌شود.
    از کارهای دیگر گروه واژه‌گزینی می‌توان به جمع‌آوری و انتشار مجموعه‌های هزارواژه اشاره کرد که مجموعۀ واژه‌های تخصصی‌ای هستند که از میان مصوّبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی در یک حوزۀ خاص علمی استخراج می‌شوند و برای متخصصانی که مایل باشند مجموعۀ واژه‌های مرتبط با تخصص خود را یکجا در اختیار داشته باشند تدوین می‌شوند. هر گروه و حوزۀ تخصصی که مجموعۀ واژه‌هایشان در مصوّبات ما از هزار واژه فراتر رود یک هزارواژه خواهد داشت.
    واژه‌نامه‌ای نیز در دست تدوین است که حاوی تمامی واژه‌های مصوّب بدون تعریف است. یعنی واژه‌نامۀ دوزبانه و با ذکر حوزۀ کاربرد هر واژه.
    درعین‌حال، همۀ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی وارد یک برنامۀ نرم‌افزاری شده و در اختیار تمامی متقاضیانی که به نوعی با این واژه‌ها سروکار دارند قرار می‌گیرد. ما امیدواریم که همین واژه‌ها را به‌صورت یک لوح فشرده منتشر کنیم و در دسترس عموم قرار بدهیم. البته، علاوه بر همۀ این کارها، به طور مداوم برای تدوین استانداردهای ملی با سازمان استاندارد همکاری داریم و واژه‌های مصوّب را در استانداردهای ملی درج می‌کنیم.
ــ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی تا چه اندازه از سوی عموم جامعه پذیرفته شده است؟
در طول سال‌های گذشته بعضی از واژه‌ها همچون «درازآویز تزیینی»، «کش‌لقمه» و «خودروی بزرگ جمعی» را به فرهنگستان زبان و ادب فارسی نسبت داده‌اند که از مصوّبات این فرهنگستان نیست و ما هم به‌دفعات توضیح داده‌ایم که این واژه‌ها ارتباطی به مصوّبات ما ندارند.
    فرهنگستان زبان وادب فارسی اصلاً به واژه‌هایی که کاملاً در زبان فارسی جا افتاده‌اند نپرداخته و تصمیمی هم مثلاً برای تغییر اسم غذاهای خاص ندارد، زیرا قرار نیست که نام آن‌ها تغییر کند. اما فرهنگستان همواره با این مشکل مواجه است که مردم، به‌خصوص استادان و افرادی که در روزنامه‌ها مصاحبه می‌کنند و جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهند، معادل‌هایی را به ما نسبت می‌دهند که از مصوّبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیست.
    متاسفانه به نظر می‌رسد که این افراد با مصوّبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی آشنا نیستند، چون به طور مرتب مطالبی را تکرار می‌کنند که نشان می‌دهد هیچ تلاشی نکرده‌اند که ببینند آیا فرهنگستان آن‌ها را تصویب کرده است یا نه.
    ما بارها از طریق نشریات و سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌ایم که از ارتباط با استادان خوشحال می‌شویم و از اینکه نظرات خود را با ما در میان بگذارند استقبال می‌کنیم وخیلی خوشحال می‌شویم که مردم در مورد واژه‌هایمان اظهار نظر کنند.
    امروزه واژه‌هایی بحث‌برانگیز می‌شوند که با عموم ارتباط دارند، ولی فقط نزدیک به ۵۰۰ واژه از مجموع ۴۵هزار واژه‌ای که تا به امروز معادل‌گزینی کرده‌ایم عمومی هستند و بقیۀ آن‌ها واژه‌های تخصصی علوم مختلف هستند که ممکن است برخی از آن‌ها نیز به زبان عموم راه پیدا کند. ما امید داریم که بتوانیم یک زبان علمی فارسی داشته باشیم و بتوانیم در همۀ مراحل تحصیل و تمام مقاطع تحصیلی از واژه‌های فارسی استفاده کنیم و دانشجویان و استادهایمان بتوانند با همین زبان فارسی با یکدیگر تعامل بکنند. اما متأسفانه به واژه‌های علمی تصویب‌شده در فرهنگستان زبان و ادب فارسی کمتر توجه می‌شود؛ یعنی ما کوچک‌ترین اظهار نظری دربارۀ واژه‌های علمی دریافت نمی‌کنیم و حتی با وجود اینکه یک بار مشخصاً برای عده‌ای از افراد مشخص مصوّبات حوزۀ مربوط به آن‌ها را فرستادیم یک جواب هم دریافت نکردیم.
    البته در مورد واژه‌های عمومی که مردم با آن‌ها سروکار دارند و در بعضی مواقع رایج هم نشده ولی فرهنگستان تلاش کرده که برای آن‌ها معادلی بگذارد اظهار نظر زیادی می‌شود و ما هم خوشحال می‌شویم که پیشنهاد بدهند، چون ما واژه‌ها را برای ۳ سال به‌صورت آزمایشی تصویب می‌کنیم و هیچ مشکلی هم نیست که معادل دیگری پیشنهاد بدهند، اگر واژه‌شان مناسب‌تر از معادل فرهنگستان باشد مطرح و در صورت تأیید جایگزین واژۀ فرهنگستان می‌شود. به طور مثال واژه‌هایی چون کمپین، سِگ‌وِی یا استندآپ کمدی بررسی شده‌اند و معادل‌هایی طرح شده که بعضی‌هایشان در برنامه‌های صداوسیما به نظرخواهی گذاشته می‌شوند تا مردم نظرشان را بدهند.
ــ آیا تغییر تمامی واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به‌سادگی انجام می‌پذیرد؟
تمامی واژه‌هایی که در فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصویب شده است تا ۳ سال اول آزمایشی هستند و بعد ازآن هم امکان تغییر آن‌ها وجود دارد، زیرا به‌هرحال زبان پویاست و نمی‌توان جلوی آن را گرفت؛ یعنی اگر واژۀ بهتری مطرح شد فرهنگستان اصرار ندارد که حتماً باید واژه‌ای که ما گفته‌ایم به کار برود، بنابراین تحت شرایطی تغییرپذیر هستند. البته این موضوع آن‌طور که در زمینۀ واژه‌های عمومی امکان‌پذیر است، درخصوص واژه‌های تخصصی صدق نمی‌کند؛ زیرا گاهی افراد معادلی خوش‌آواتر و قشنگ‌تر از معادل مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی را برای یک واژۀ تخصصی پیشنهاد می‌دهند، اما بحث علم باید از بحث واژه‌های عمومی جدا شود. تصویب معادل واژه‌های عمومی به دلیل آنکه در غالب موارد و البته به‌صورت خوشه‌واژه‌ نیستند، راحت‌تر از معادل‌سازی برای واژه‌های تخصصی است. نمی‌شود برای واژه‌های علمی و تخصصی فقط یک معادل قشنگ بسازیم، زیرا دانشجو یا استادی که با این واژه‌ها سروکار دارد باید بتواند با شنیدن واژۀ مورد نظر خود به نوعی آن را ریشه‌یابی کند، حتی اگر گرده‌برداری شود، در برخی از موارد، بهتر از انتخاب یک واژۀ زیباست. چون واژه‌های تخصصی در علوم رشد می‌کنند و باید بتوان تمام خانواده واژه را بر اساس واژۀ اصلی ساخت. واژه‌های عمومی معمولاً به یک شیء یا پدیده ارتباط دارند که خانواده‌ای ندارد.
    در نتیجۀ این رشد و نمو واژه‌ها در علوم، پسوندها و پیشوندهایی به معادل اولیه افزوده می‌شود و با این کار صورت‌های مختلف از آن‌ها ساخته می‌شود که اگر شما برای آن‌ها معادل مفهومی بسازید هر روز باید یک واژه جدید بسازید. این کار باعث می‌شود که ارتباط واژه‌های هم‌خانوادۀ تخصصی با یکدیگر قطع شود و ذهن به‌کار‌برندگان واژه‌ها را اشغال کند. در نتیجه، برای معادل‌سازی واژه‌های تخصصی باید خانوادۀ این واژه‌ها را در نظر گرفت. اگر معادلی برای یک واژۀ علمی به ما پیشنهاد داده شده و پیشنهاد‌دهندۀ آن تصور می‌کند که فرهنگستان به کار او بی‌اعتنایی کرده است، باید بداند که فرهنگستان پیشنهاد وی را مطرح می‌کند، اما شما فقط جزء کوچکی از آن خوشه‌ای را که بررسی کرده‌ایم می‌بینید و باید متوجه باشیم که کل این مجموعه لازم است یکجا دیده شود.
ــ آیا تمامی اعضای گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی متخصص رشته‌های مربوط هستند و آیا جامعۀ علمی واژه‌ها را پذیرفته است؟
همۀ اعضای گروه‌های تخصصی که با ما همکاری می‌کنند متخصصان رشته‌های تخصصی مختلف هستند. بنابراین این‌گونه نیست که بگوییم ادیبان و زبان‌شناسان به‌تنهایی معادل‌سازی می‌کنند. مسلماً ۶ تا ۷ متخصصی که در یک گروه واژه‌گزینی تخصصی با ما همکاری می‌کنند معادل‌ها را پذیرفته‌اند و آن‌ها را در کلاس‌های درس خودشان به کار می‌برند تا پس از محک زدنشان، در صورت وجود هرگونه اشکالی، آن‌ها را تغییر دهند. البته می‌توانم بگویم که درخصوص واژه‌های علمی تا کنون فردی به‌جز خود اعضای گروه‌های تخصصی پیشنهادی برای تغییر واژه‌های معادل‌سازی‌شده نداده است.
ــ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای جامعۀ ما چه عیدانه‌ای دارد؟
ما دفتر سیزدهم فرهنگمان را همراه با هزارواژه‌هایی در حوزه‌های تخصصی تغذیه و فنّاوری غذا، ریاضی و مجموعۀ مهندسی به بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران ارائه می‌کنیم و امیدواریم بتوانیم یک مجموعه از واژه‌های عمومی و عمومی‌شده را هم روانۀ این نمایشگاه بکنیم. این مجموعه دربرگیرنده واژه‌هایی است که به اندازه‌ای در حوزه‌های تخصصی پزشکی و غیره رایج هستند که عموم مردم هم آن‌ها را به کار می‌برند. یک مجموعه از واژه‌های ورزشی را هم زیر چاپ داریم که همۀ واژه‌هایی را که در حوزه‌های مختلف ورزشی معادل‌سازی شده است در بر می‌گیرد.
ــ آرزوی شما برای سال ۱۳۹۵چیست؟
امیدوارم که بودجۀ مناسبی در اختیار گروه واژه‌گزینی قرار بگیرد تا بتواند گروه‌هایی را که به دلیل مشکلات مالی تعطیل شده‌اند فعال کند، زیرا در سال ۱۳۹۴ نزدیک به ۳۰ گروه تخصصی از زیرمجموعۀ هفتاد کارگروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی به حالت تعلیق درآمد یا ارتباطشان با ما قطع شد.
ــ چه انتظاری از جامعه دارید؟
انتظار من از جامعه این است که دربارۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مصوّبات آن به‌طور مستند اظهار نظر کنند. هر ایراد با پایه و اساسی که به فرهنگستان گرفته شود جای سپاسگزاری دارد، ولی وقتی که بدون اطلاعات قبلی از آن ایراد می‌گیرند، ایراد آن‌ها با استقبال روبه‌رو نمی‌شود و در حد شایعه باقی می‌ماند. بهتر است که مردم و متخصصان پس از دیدن شیوۀ کارمان نقدی آگاهانه ارائه بدهند.
ــ به نظر شما بدترین و بهترین اتفاق سال ۱۳۹۴ چه بوده است؟
بدترین اتفاق سال ۱۳۹۴ تعطیلی گروه‌هایمان بود و اینکه متأسفانه در سال گذشته مجبور شدیم که به خاطر مشکلات مالی یکی از شوراهای واژه‌گزینی را تعطیل کنیم که اگر چه لطمه‌ای به حجم کاری ما نزد، از تنوع واژه‌‌های ما کاست.
    شاید بهترین اتفاق سال گذشته هم این بود که ما پژوهشکدۀ واژه‌گزینی را افتتاح کردیم؛ یعنی در سال ۱۳۹۴ در حوزۀ مطالعات واژه‌گزینی در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو پذیرفتیم و امیدواریم این افراد پس از پایان تحصیل، سفیران فرهنگستان در مراکز مختلف باشند و به غنای علمی زبان فارسی بیفزایند.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی