امروز شنبه ՝ 1396/04/31    ■ Sat, Jul 22, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
چهارصد و پنجاه و هفتمین نشست شورا
دوشنبه، بیست و ششم تیرماه ۱۳۹۶، چهارصد و پنجاه و هفتمین نشست شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با حضور اعضای پیوسته و وابسته و مدیران گروه‌های علمی فرهنگستان، به ریاست دکتر غلامعلی حداد عادل، در تالار دکتر شهیدی برگزار شد. اعلام تأثر فرهنگستان از درگذشت دکتر دادخدا سیم‌الدین، عضو پیوستۀ غیرایرانی (تاجیک) فرهنگستان، قرائت نا ...

دومین همایش آموزش زبان و ادبیات فارسی
چهارشنبه، بیست و یکم تیرماه ۱۳۹۶، دومین همایش ملی آموزش زبان و ادبیات فارسی، در مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه فردوسی مشهد، با حضور استادان و پژوهشگران داخلی و خارجی برگزار شد. اولین دورۀ این همایش، به ابتکار انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی، در دانشگاه تربیت مدرس انجام شد. در همایش امسال بیست سخنران در سه نشست تخصصیِ بررسی منابع ...

گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی و آموزش مربیان استان خوزستان
یکشنبه، هجدهم تیرماه ۱۳۹۶، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، طی یک برنامۀ آموزشی دوروزه، چهل نفر از مدرسان مناطق دوزبانۀ استان خوزستان را به مدت ۱۶ ساعت، با اصول و مبانی دوزبانگی آشنا کرد. اين برنامه به‌منظور تربیت مربي و مدرس براي گروه آموزشی مدارس نوبنیاد مؤسسۀ راه ایمان در شعيبيۀ استان خوزستان و در محل مجتمع آموزشی بانو امین اج ...

انتشار ترجمۀ آلمانی شاهنامه
دکتر نصرت‌الله رستگار، محقق ایرانی و بازنشستۀ فرهنگستان علوم اتریش و دانشگاه وین، تصحیح ترجمۀ آلمانی بخشی از شاهنامه را به پایان رسانده است.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۶/۳/۳۰ - ۱۰:۲۲ نسخه قابل چاپ
گزارش شصت‌وهشتمین نشست ماهانۀ فرهنگستان
 
دوشنبه، هجدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، شصت‌وهشتمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد. در این نشست دکتر نغمه دادور در موضوع «نگاهی نو به شیوۀ تدوین کتاب‌شناسی‌های ادبی، با تأملی در کتاب‌شناسی شاهنامه در سال‌های ۱۳۰۴-۱۳۶۹»، و دکتر فاطمه ماه‌وان در موضوع «نگارگری به‌مثابۀ منبعی تازه در متن‌پژوهی ـ مطالعۀ موردی: نگاره‌های شاهنامۀ فردوسی» سخنرانی کردند.
    رونمایی ترجمۀ منظوم شاهنامۀ فردوسی به زبان ایتالیائی، با ترجمۀ پروفسور ایتالو پیتزی، ایران‌شناس ایتالیائی، که به کوشش سیمون کریستوفورتی منتشر شده است، و همچنین تقدیر از محمد افسر رهبین، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی افغانستان در ایران، از دیگر برنامه‌های این نشست بود.
    در ابتدای این نشست دکتر محمدجعفر یاحقی، عضو پیوستۀ فرهنگستان، در سخنانی کوتاه به معرفی سخنرانان این نشست پرداخت و با اشاره به فرارسیدن روزبزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی اظهار کرد: ما از چند سال پیش قطب علمی فردوسی‌شناسی را در مشهد راه‌اندازی کردیم و هدفمان این بود که مطالعات مربوط به فردوسی و زبان فارسی در خراسان متمرکز بشود و همکاران و دانشجویان به این سمت هدایت بشوند. اکنون بسیار خرسندم که اعلام کنم رساله‌های بسیار خوبی در زمینۀ فردوسی‌شناسی و شاهنامه‌پژوهی راهنمایی شده است و آن سطح مطالعاتی‌ای که ما انتظار داشتیم کم‌کم در حال شکل‌گرفتن است.
پس از آن دکتر فاطمه ماه‌وان سخنرانی خود را در موضوع «نگارگری به‌مثابۀ منبعی تازه در متن‌پژوهی» آغاز کرد و با اشاره به اهمیت منابع تصویری در متن‌پژوهی گفت: مطالعات ادبی همیشه معطوف بوده است به منابع متنی؛ منابعی نظیر متون اساطیری، متون تاریخی، فرهنگ‌های لغت، که همۀ این‌ها جزو نظام نشانه‌ای متنی‌اند. اگر ما بیائیم و یک منبع جدید را که همان منابع تصویری است، به این نظام بیفزائیم، خود باعث گسترده‌تر شدن دامنۀ مطالعات خواهد شد؛ بنابراین هدف ما این است که نظام نشانه‌ای تصویری را در کنار نظام نشانه‌ای متنی بررسی کنیم.
    وی در ادامه با اشاره به مزایای این روش افزود: استفاده از منابع یکسان ما را به نتایج یکسان یا مشابه می‌رساند، اما اگر در منابع شاهنامه‌پژوهی بازنگری یا تغییر یا افزایشی صورت بگیرد ممکن است به نتایج یا یافته‌های جدیدی دست یابیم که در منابع قلبی امکان دسترسی به آن‌ها وجود نداشت.
    دکتر ماه‌وان پس از آن در باب نگاره‌ها توضیحاتی داد و گفت: منظور از نگارگری تصاویر موجود در نسخ خطی است. ما گنجینۀ بسیار ارزشمندی از این تصاویر در اختیار داریم. شاید کمتر کسی از این موضوع اطلاع داشته باشد که بیست‌هزار نگاره از شاهنامۀ فردوسی بر جای مانده است که رقم بسیار قابل توجهی است. دانشگاه کیمبریج حدود بیست سال است که کار ارزشمندی را آغاز کرده و درصدد جمع‌آوری تمام نگاره‌های شاهنامه که در سراسر جهان پراکنده‌اند، برآمده است. در بایگانی این دانشگاه ۱۵۰۰ نسخه که حاوی بیست‌هزار نگاره‌اند، ثبت شده است. این کمّیّت قابل توجه نگاره‌ها موجب می‌شود که برای آن‌ها به عنوان یک منبع ارزش و اعتبار قائل شویم.
    وی در ادامه با ذکر پیشینۀ تحقیق خود و تفاوت‌های موجود میان آن‌ها پرداخت و گفت: تفاوت اصلی کار ما با پژوهش‌های پیشین در این است که تحقیقات قبلی توسط دو گروه عمده انجام پذیرفته است: یا هنرپژوهان که معمولاً در بررسی‌نگاره‌ها به ابعاد زیباشناختی توجه می‌کنند، یا شرق‌شناسان که ازآنجاکه تسلط کافی بر زبان فارسی نداشته‌اند و بعضاً با این زبان ناآشنا بوده‌اند، مطالعۀ متن و تصویر در پژوهش‌های آنان دیده نمی‌شود و پشتوانه‌های ادبی و متنی در تحقیقات آنان مغفول مانده است.
دکتر ماه‌وان پس از آن به توضیحات تکمیلی دربارۀ نگاره‌ها و ارتباط آن‌ها با متن و دریافت‌هایی که می‌توان از این نگاره‌ها داشت پرداخت.
    پس از سخنرانی دکتر ماه‌وان، طی مراسمی ترجمۀ منظوم شاهنامه به زبان ایتالیائی رونمایی شد. این ترجمۀ منظوم که توسط ایتالو پیتزی، بیش از یک قرن پیش، به انجام رسیده بوده، اکنون به همّت دکتر سیمون کریستوفورتی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ونیز، مجدداً منتشر شده است. دکتر کریستوفورتی در سخنانی دربارۀ کاری که در باب این ترجمه به انجام رسانده است اظهار کرد: این ترجمه از روی متن شاهنامۀ چاپ کلکته صورت گرفته که به اهتمام کاپیتان ترنر ماکان در ۱۸۲۹ چاپ شده بود. این فرصت خوبی بود که هم ترجمۀ ایتالیائی و هم متن فارسی شاهنامۀ چاپ کلکته که کمیاب است، مجدداً چاپ بشود. آنچه من انجام دادم این بود که متن را با چاپ انتقادی شاهنامه، به تصحیح دکتر جلال خالقی‌مطلق، مطابقت، و تفاوت‌ها و ایرادها و افزوده‌ها را در حاشیه‌های متن ایتالیائی نشان داده‌ام. ما پیش‌بینی می‌کنیم که شمار مجلدات این ترجمه به هفت مجلد برسد.
    پس از آن دکتر دبیرمقدم و دکتر علی رواقی، عضو پیوستۀ فرهنگستان، لوح تقدیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی را به پاس خدمات دکتر کریستوفورتی به زبان و ادب فارسی به وی تقدیم کردند.
در ادامۀ این نشست، به مناسبت پایان مأموریت رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی افغانستان در ایران، آقای محمدافسر رهبین، از خدمات علمی و فرهنگی وی نیز تقدیر شد. به همین مناسبت دکتر محمدسرور مولایی، عضو پیوستۀ افغانستانی فرهنگستان در سخنانی اظهار کرد: استاد رهبین پیش از اینکه سمت رسمی رایزنی فرهنگی داشته باشد اصولاً یک شخصیت فرهنگی است. کارنامۀ ادبی و فرهنگی ایشان به نزدیک سی سال پیش بازمی‌گردد که فعالیت‌هایی در زمینه‌های شعری و ادبی و تحقیقی داشتند. در این ۵۲ سالی که من در ایران زندگی‌ کرده‌ام استاد رهبین تنها رایزن فرهنگی‌ای بوده است که آراسته به تمام جوانب فرهنگی است. رایزنی فرهنگی فقط یک دفتر نیست که باز بشود. حضور استاد رهبین در محافل و مناسبات فرهنگی مختلف و نشان دادن جهت فعالیت‌های فرهنگی و علمی‌شان به‌مراتب برای ما ارزشمندتر بوده تا به‌عنوان یک رایزن فرهنگی. از ایشان بیش از پانزده کتاب و هشت گزیدۀ شعر منتشر شده است. همچنین ایشان مسئولیت‌های بسیار مهم و سنگین فرهنگی‌ای در افغانستان به عهده داشته‌اند و چندین مجلۀ مهم فرهنگی و ادبی را هم راه‌اندازی کرده‌اند. اما مهم‌ترین فعالیت ایشان در ایران ترجمه آثار منظوم علامه اقبال لاهوری به فارسی، با همان وزن و قافیه، به شعر فارسی است.
    دکتر مولایی در ادامه به دیگر فعالیت‌های فرهنگی و ادبی استاد محمدافسر رهبین اشاره کرد و پس از آن آقای شاه‌منصور شاه‌میرزا، از طرف مؤسسۀ فرهنگی اکو، متنی را به همین مناسبت قرائت کردد و سپس لوح تقدیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی توسط دکتر فتح‌الله مجتبائی به وی اهدا شد.
    در ادامۀ این نشست دکتر نغمه دادور سخنرانی خود را در موضوع «نگاهی نو به شیوۀ تدوین کتاب‌شناسی‌های ادبی، با تأملی در کتاب‌شناسی شاهنامه» آغاز کرد و گفت: پژوهش حاضر در واقع سه لایه دارد. لایۀ اول لایۀ نظریۀ ادبی است که به بررسی دیدگاه‌های هرمنوتیکیان می‌پردازد و اینکه آیا می‌توان از این دیدگاه‌ها در تدوین کتاب‌شناسی هم بهره جست یا نه. لایۀ دوم لایۀ تاریخی است که شامل پژوهش‌های تاریخ ادبی و آن دسته از اسنادی است که آن را بررسی کرده‌ایم و سومین بخش شامل کتاب‌شناسی است.
    وی در ادامه به ذکر پیشینۀ تهیۀ فهرست‌ها در ایران پرداخت و با اشاره به کتاب الفهرست که قدیمی‌ترین نمونۀ این کتاب‌هاست افزود: این فهرست‌ها یا فهرست‌های اجمالی بودند که به ذکر عناوین کتاب‌ها اکتفا کرده‌اند، یا فهرست‌های توصیفی بودند که مختصری از محتوای کتاب‌ها را هم به دست داده‌اند. این سنّت فهرست‌نویسی، بی‌کم‌وکاست، تا همین روزگار ما نیز ادامه داشته تا اینکه در سال ۱۳۸۰ دکتر حسنلی تحولی در کتاب‌شناسی‌ها ایجاد کرد و آن‌ها را اندکی کارآمدتر ساخت. وی در کتاب فرهنگ سعدی‌پژوهی تحلیل کتاب‌ها را نیز آورده است. این روش به الگویی برای تألیفات بعدی در حوزۀ کتاب‌شناسی تبدیل شد.
    دکتر دادور پس از آن به طرح یک پرسش برای ورود به بحث اصلی سخنرانی خود پرداخت و گفت: پرسش این است که آیا این نوع از کتاب‌شناسی‌ها پاسخگوی نیازهای امروزی محققان ادبی ما هست یا نه! به‌زعم من این نوع از کتاب‌شناسی‌ نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای مذکور باشد؛ به این دلیل که از یک طرف، با وجود موتورهای جستجویی که در فضای مجازی وجود دارد و هر روز کامل از دیروز می‌شود و حتی بخش‌هایی از کتاب‌ها و جملاتی از آن‌ها و خلاصۀ آن‌ها را در اختیار محققان قرار می‌دهد، شاید خیلی نیازی نداشته باشیم که به همان شیوۀ گذشته عمل کنیم. موضوع دیگر این است که در این نوع تازۀ کتاب‌شناسی هم ارزش‌گذاری وفق نظریات مؤلف دیده می‌شود و شاید بتوان گفت که چندان صبغۀ علمی ندارد. ضمن اینکه این نوع کتاب‌شناسی‌ها، مانند دایرة‌المعارف‌ها، محققان ادبی را تنها در صورت نیاز وادار به مراجعۀ به آن‌ها می‌کنند و کتاب‌های خواندنی‌ای برای ما نیستند.
    وی سپس به بیان پیشنهادهای خود پرداخت و اظهار کرد: پیشنهاد ما برای رفع این مشکل توجه به هر کتاب به‌منزلۀ جزئی از یک افق فکری بوده است. کتاب‌شناسی‌هایی که امروز در دست ماست هر کتاب را به‌منزلۀ یک جزیرۀ منفرد و دورافتاده بررسی کرده است؛ ازاین‌رو، پیشنهاد ما این است که هر کتاب نمایندۀ افق فکری‌ای دانسته شود که آن کتاب را به وجود آورده است. بدین معنی که اگر به این موضوع توجه داشته باشیم که هر کتاب زائیدۀ شرایط اجتماعی و سیاسی و فرهنگی روزگار مؤلف است، می‌توانیم گفتمان‌هایی را شناسایی بکنیم که مجموعه‌ای از کتاب‌ها را شکل داده است و این کتاب‌ها همه یک پیکره را می‌سازد. تنها به این صورت است که ما دیگر نگاه ارزش‌گذارانه به کتاب‌ها نخواهیم داشت و حتی کتاب‌هایی را که کم‌مایه به نظر می‌رسند به‌منزلۀ جزئی از یک پیکرۀ گفتمانی بررسی خواهیم کرد.
    دکتر دادور در ادامه به شرایط و ویژگی‌های آثاری که کتاب‌شناسی آن‌ها به این روش تهیه می‌شود پرداخت و دلایل خود را برای انتخاب شاهنامه به‌منظور بررسی کتاب‌شناسی آن با این شیوه توضیح داد. دوره‌بندی‌های مختلف کتاب‌های بررسی‌شده، مطالعات تاریخی، و روزنامه‌ها و مجلات و کتاب‌های دوره‌های مشخص‌شده و نتایج حاصل از آن موضوع ادامۀ سخنرانی دکتر دادور در این نشست بود.
    شصت‌وهشتمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور رایزن فرهنگی ایتالیا در ایران، دکتر کارلو چرتی (Carlo Cereti)، و نیز شماری از اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان، از جمله دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر محمدعلی موحد، دکتر فتح‌الله مجتبائی، دکتر محمود عابدی، استاد احمد سمیعی (گیلانی)، دکتر محمدرضا نصیری، دکتر علی رواقی، و برخی از اعضای هیئت علمی، مدیران و پژوهشگران فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علاقه‌مندان برگزار شد.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی