امروز دوشنبه ՝ 1396/02/04    ■ Mon, Apr 24, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
نشست مشترک معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش‌و‌پرورش و فرهنگستان
شنبه، بیست‌وششم فروردین‌ماه ۱۳۹۶، به دنبال گزارش‌های گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دربارۀ وضعیت دوزبانگی و انتشار کتاب به زبان‌های محلی، نشست مشترکی با حضور سرکار خانم دکتر رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش‌و‌پرورش، و دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد.

همایش بین‌المللی دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان‌های جهانی آبلای‌خان
دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان‌های جهانی آبلای‌خان در شهر آلماتی قزاقستان با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در قزاقستان، همایش بین‌المللی «روابط معنوی و تاریخی مردم ایران و آسیای مرکزی (ایرانیان با ترکان)» را در تاریخ ۲۵-۲۶ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ (۱۶-۱۵می ۲۰۱۷) در چارچوب گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و آسیای مرکزی، برگزار م ...

فراخوان نهمین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی فارابی
بر اساس فراخوان دبیرخانۀ جشنوارۀ بین‌المللی فارابی، نهمین دورۀ این رویداد فرهنگی در نیمۀ دوم سال ۱۳۹۶ در بخش‌های مختلف برگزار خواهد شد. بر طبق این فراخوان، علاقه‌مندان تا سی‌ویکم اردیبهشت‌ماه فرصت دارند آثار خود را به دبیرخانۀ جشنواره ارسال کنند.

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت زنده‌یاد یداللهی
چهارشنبه، بیست‌وپنجم اسفندماه ۱۳۹۵، دکتر افشین یداللهی، عضو فقید گروه واژه‌گزینی روان شناسی فرهنگستان، بر اثر سانحۀ رانندگی دار فانی را وداع گفت. به همین مناسبت فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پیامی درگذشت این شاعر و ترانه‌سرای فرهیخته را تسلیت گفت.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۱۲/۲۵ - ۱۴:۰۱ نسخه قابل چاپ
نخستین نشست علمی گروه مطالعات زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر
یکشنبه، پانزدهم اسفندماه ۱۳۹۵، نخستین نشست علمی گروه مطالعات آسیای صغیر با همکاری مؤسسۀ فرهنگی یونس امره، همراه با رونمایی اولین شمارۀ مجلۀ آسیای صغیر و چاپ نسخۀ عکسی کتاب هشت بهشت، به خط مؤلف آن، ادریس بدلیسی، برگزار شد.
    در ابتدای این مراسم دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنانی اظهار کرد: خدا را شکر می‌کنم که به ما توفیق داد امروز شاهد برداشته شدن گام جدیدی در فرهنگستان باشیم. مسلماً یکی از اموری که ما باید در سطح ملی به آن توجه دائم داشته باشیم موضوع احساس هویت و احراز هویت است؛ مخصوصاً در نسل جوان. این موضوع خاص کشور ما نیست. بسیاری از کشورهای دنیا، بسیاری از ملت‌های دنیا، با مشکل هویت روبه‌رو هستند، به‌ویژه در نسل جوان خودشان. یکی از اقداماتی که می‌تواند در احراز هویت مفید و مؤثر باشد آشنایی با گذشتۀ یک ملت و فرهنگ و تمدن آن ملت است. هرچه جوان‌ها و نسل جوان از میراث ادبی و فرهنگی و تمدنی خودشان آگاه‌تر باشند دلبستگی‌شان به فرهنگ خودشان بیشتر می شود و در احساس هویت ثابت‌قدم‌تر می‌شوند.
    رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه با اشاره به ذخایر میراث ادبی در ایران افزود: در ایران ما به برکت اسلام و زبان و ادب فارسی یک کوله‌بار گران و سنگینی از میراث ادبی و فرهنگی داریم که می‌تواند در هویت‌بخشی مؤثر باشد. بخش بزرگی از این میراث به سرزمینی تعلق دارد که امروز داخل مرزهای امروزی ایران است و بخش عظیم دیگری در خارج از مرزهای ایران قرار دارد. به‌عنوان نمونه آنچه در شبه‌قارۀ هند از نیاکان ما به جا مانده است بخشی از ریشه و پیشینۀ ماست، بخشی از فرهنگ ماست، بخشی از گذشته و هویت ماست و این میراثی که در هند است در تعریف ما دخیل است.
    وی در ادامه با ذکر اقدامات فرهنگستان در این باره و نیز زبان و ادب فارسی در خارج از ایران اذعان کرد: فرهنگستان از ابتدای تأسیس به فکر تألیف دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره افتاد و اکنون با خوشبختی می‌توانیم اعلام کنیم که این کار به پایان خودش نزدیک شده و امیدواریم که دو مجلّد باقی‌ماندۀ این دانشنامه نیز در یکی دو سال آینده منتشر می‌شود. شهرت هند و وسعت هند، مخصوصاً کثرت شاعران درباری هندی و وجود سبک هندی باعث شده که وقتی سخن از زبان و ادب فارسی در خارج از ایران به میان می‌آید عمدتاً اذهان متوجه هند شود و قلمروهایی مثل آسیای صغیر نادیده گرفته شود. در واقع می‌توانیم بگوییم که در خیلی از محافل پژوهشی ما ارزیابی سنجیده و واقع‌بینانه‌ای از زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر وجود ندارد و این موضوع دست‌کم گرفته می‌شود. ما خوشحالیم که در دو سه سال اخیر، به همت جناب آقای دکتر نصیری و همکارانشان، عطف توجهی به سابقۀ زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر پیدا شده است. ما در سال‌های اخیر، به علت مشکلات مالی، کار جدیدی را پیشنهاد نمی‌کنیم و عاقلانه این است که به دلیل محدودیت‌ها همین کارهای موجود را به سرانجامی برسانیم، اما کار آسیای صغیر یک استثنا بود. ما چندین سال است که در فرهنگستان، به دلیل مشکلات مالی، حوزۀ جدیدی را باز نکرده‌ایم، میدان تازه‌ای را نگشوده‌ایم، ولی ضرورت توجه به آسیای صغیر به اندازه‌ای بود که به‌رغم مشکلات مالی، فرهنگستان تصمیم گرفت که این فعالیت تازه را آغاز کند.
    دکتر حداد عادل در ادامه خاطرنشان کرد: کارهای زیادی در این حوزه هست و بنده آن مقداری که دورادور با سابقۀ زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر آشنا هستم، پیش‌بینی می‌کنم که دانشنامه‌ای که قرار است در باب زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر تألیف بشود کمتر از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره نباشد. سابقۀ زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر چندان کمتر از سابقۀ آن در شبه‌قاره نیست؛ یعنی از زمان سلاجقۀ روم و قبل از حملۀ مغول و قبل از پدید آمد دولت عثمانی و امپراتوری عثمانی، زبان و ادب فارسی در آن سرزمین حضور چشمگیر داشته و دربار سلاطین سلجوقیان روم نیز محل حضور شاعران و نویسندگان بوده و خود این سلاطین هم بر زبان فارسی مسلط بوده‌اند و به زبان فارسی شعر می‌سروده‌اند. این بخش که به دورۀ قبل از حملۀ مغول و قبل از دولت عثمانی مربوط می‌شود خود یک باب وسیعی است در سابقۀ زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر. پادشاهانی مانند غیاث‌الدین کیخسرو و علاءالدین کیقباد پادشاهانی هستند که معروف‌اند در ادب‌دوستی. از نامه‌هایی که مولانا در ضمن ۱۵۰ نامه‌ای که از او به جا مانده، به این سلاطین نوشته است کاملاً معلوم می‌شود که آن‌ها با زبان فارسی آشنا بوده‌اند و بر آن مسلط بوده‌اند. رجال دربار این پادشاهان هم عموماً فارسی می‌دانسته‌اند. از میان شخصیت‌های مهم این دوره وزیر نام‌آور این سلاطین، معین‌الدین پروانه، از همه معروف‌تر است. او کسی است که ۲۵ نامه از ۱۵۰ نامۀ موجود از مولانا خطاب به او نوشته شده است. این دوره برای خودش میدانی گسترده و تاریخی مفصل دارد. در چنین شرایطی بود که مثنوی پدید آمد. از نامه‌های مولانا هم می‌توان خیلی استفاده‌های تاریخی و اجتماعی کرد مشعر بر وضعیت زبان و ادب فارسی در این دوره. با حملۀ مغول یک موج مهاجرت وسیعی از دانشمندان و عرفا و فقها و شاعران و هنرمندان و بازرگانان به سمت آسیای صغیر اتفاق می‌افتد که با ورود آن‌ها به این منطقه زبان فارسی گسترش تازه‌ای پیدا می‌کند. اصلاً یک بخش از زبان فارسی و نمونه‌های بسیار لطیف نثر فارسی به همین دانشمندانی تعلق دارد که مقارن با مهاجرت پدر مولانا و یاران او، مثل محقق ترمذی و دیگران، به آسیای صغیر رفتند. این مهاجران نثر زیبای خراسان را از آفات مغلق‌گویی پس از دوران مغول حفظ کردند. نمونۀ درخشان این نثر فارسی را شما در کتاب مناقب العارفین افلاکی می‌بینید که صد سال پس از مولانا نوشته شده است و یک نمونۀ بسیار پاکیزه از نثر فارسی است.
    وی پس از آن به دورۀ حکومت سلاطین عثمانی پرداخت و در مورد وضعیت زبان و ادب فارسی در این دوران مطالبی را عنوان کرد و گفت: پس از آن می‌رسیم به دوران عثمانی و علاقۀ سلاطین عثمانی به زبان فارسی، که بسیار قابل توجه است. آن چیزی که انسان از مطالعۀ اوضاع در آسیای صغیر می‌فهمد، و همین طور در شبه‌قاره، این است که علاقه به زبان فارسی یک امر فراتر از نزاع‌های سیاسی بوده است. به این معنی که سلاطین عثمانی در عین حال که با شاهان صفوی در جنگ و گریز بوده‌اند و اختلافات سیاسی داشته‌اند و درگیری‌های نظامی، علاقۀ آن‌ها به زبان فارسی مستقل از مواضع آن‌ها نسبت به شاهان صفوی بوده است؛ یعنی زبان فارسی جایگاه خودش را داشته است.
    رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در باب دیگر حوزه‌های نفوذ زبان و ادب فارسی در این منطقه اظهار کرد: حوزۀ دیگری که بسیار مهم است متصرفات عثمانی است که در خارج از ترکیۀ امروز قرار دارد. زبان فارسی در مناطقی چون مقدونیه و بالکان و نواحی اطراف آن، مجارستان و بلغارستان و حاشیۀ دانوب حضور داشته و شاعران و نویسندگان بزرگی در این مناطق بوده‌اند. این موضوع عمق نفوذ زبان و ادب فارسی را در این حوزه‌ها نشان می‌دهد. مرحوم دکتر ریاحی هم در کتاب خوبی که دربارۀ قلمرو نفوذ زبان فارسی در عثمانی و آسیای صغیر نوشته‌اند، در یک فصل از کتاب خود به زبان و ادب فارسی در این منطقه اشاره می‌کند.
    وی در بخش پایانی سخنان خود به آخرین بخش از بخش‌های که بایستی در کار تحقیق در حوزۀ آسیای صغیر به آن توجه داشت، اشاره کرد و گفت: بخش دیگری که محتاج توجه است مربوط به دوران اخیر و دوران تجدد است. در دوران تجدد، یعنی دورانی که عثمانی‌ها با اروپا آشنا شدند، ایرانی‌ها از رهگذر عثمانی و استانبول به اروپا دسترسی داشتند. از طرفی، روشنفکران دوران مشروطیت، هم قبل و هم بعد از آن زمان، یک پایگاه و جایگاهی در عثمانی داشتند. این بخش هم خود یک داستان جداگانه‌ای دارد. من فقط به‌عنوان نمونه به شخصیتی مثل میرزا حبیب اصفهانی اشاره می‌کنم که به این دوران تعلق دارد. شما ببینید این شخصیت چه قلم توانایی دارد، چه ترجمه‌هایی دارد، دستور زبان او را و کارهای بدیع او را ببینید، و خیلی‌های دیگر که به این دوران تعلق دارند، روزنامه‌ها و آثار ادبی‌ای که در این دوران تجدد ادبی و تجدد سیاسی در دورۀ تنظیمات به وجود آمد، اسناد و مدارک، کتاب‌ها و نسخه‌های خطی و دیوان‌هایی که در کتابخانه‌های این مناطق موجود است، مثلاً کتابخانۀ قاضی خسروبیک در بوسنی با آن تعداد آثار خطی فارسی که در خود دارد و بسا که کتابخانه‌های دیگری نیز مثلاً در دانشگاه‌های بلغارستان یا مجارستان وجود داشته باشد، سلسله‌های عرفانی مثل مولویه، فتیان، اخیان، هر کدام از این‌ها یک میراث گران‌بهایی از زبان فارسی دارند. یک چنین سرمایه‌ای بود که بزرگواری مانند استاد مجتبی مینوی تهرانی را بر آن داشت که در آن سال‌هایی که رایزن فرهنگی ایران در ترکیه بود، با همت و مرارت و مشقت، حدود هزار نسخۀ خطی فارسی را در کتابخانه‌های عثمانی شناسایی بکند و با وسایل قدیمی آن دوره از آن‌ها ریزفیلم (میکروفیلم) تهیه کند به ایران انتقال دهد که اکنون هم در کتابخانۀ مرکزی محفوظ است. بزرگی مینوی یکی‌اش در همین است که درک کرد چه عظمتی از زبان و ادب فارسی در این منطقه موجود است.
    دکتر حداد عادل در پایان اظهار کرد: من امیدوارم با کاری که در فرهنگستان آغاز شده، و با همکاری‌ای که با مؤسسات ترکیۀ امروز وجود دارد، از جملۀ مؤسسۀ ایرسیکا و مؤسسۀ یونس امره که در تهران فعال‌اند، همه دست به دست هم بدهیم و این میراث مشترک را به‌صورت دقیق و علمی و پاکیزه شناسایی کنیم و نیروهایی که در داخل ایران‌اند، نیروهایی که در داخل ترکیۀ امروزند، همه بیایند و کمک کنند تا دست‌کم فهرستی از میراث خودمان در طول مدتی نزدیک به هفتصد ـ هشتصد سال در این منطقه فراهم کنیم.
    پس از آن دکتر محمدعلی موحد، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی در موضوع «خدمات ترکان به زبان و ادب فارسی»، دکتر علی رواقی، دیگر عضو پیوستۀ فرهنگستان، در موضوع «گونه‌شناسی آثار مولویه»، دکتر تورغای شفق، رئیس مؤسسۀ یونس امره، در موضوع «نثراللئالی‌نویسی فارسی در آسیای صغیر»، دکتر فریبا شکوهی، عضو هیت علمی فرهنگستان، در موضوع «تدوین دیوان‌های فارسی در آسیای صغیر»، و دکتر محمدرضا نصیری، عضو وابسته و مدیر گروه مطالعات زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر، در موضوع «لزوم احیاء متون تاریخی و ادبی و توجه به منابع موجود در کتابخانه‌ها و آرشیوهای ترکیه» سخنرانی کردند.
    همچنین در این نشست نخستین شمارۀ مجلۀ تخصصی آسیای صغیر و چاپ عکسی کتاب هشت بهشت از ادریس بدلیسی رونمایی شد. 
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی