امروز سه‌شنبه ՝ 1397/03/29    ■ Tue, Jun 19, 2018   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
فراخوان پنجمین همایش ملی متن‌پژوهی ادبی
سه‌شنبه، هجدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۷، پنجمین همایش ملی متن‌پژوهی ادبی با موضوع «نگاهی تازه به سبک‌شناسی، بلاغت، نقد ادبی» در کتابخانۀ ملی برگزار خواهد شد. مباحث و مسائل مربوط به سبک‌شناسی و بلاغت و نقد ادبی از مهم‌ترین موضوعات مطالعات ادبی به شمار می‌آیند که هرچند در ظاهر دانش‌هایی جدا از هم در نظر گرفته می‌شوند، از نظرگاه‌های ...

پیام تسلیت فرهنگستان به مناسبت درگذشت دکتر وحیدیان کامیار
استاد ارجمند، دکتر تقی وحیدیان کامیار، پس از عمری تحقیق و تألیف در زبان‌شناسی و دستور زبان و صنایع ادبی، دار فانی را بدرود گفت. فرهنگستان زبان و ادب فارسی درگذشت ایشان را به بازماندگان و دوستان و شاگردانشان تسلیت می‌گوید و از خداوند برای آن مرحوم آرامش روان طلب می‌کند.

چهارصد و پنجاه و نهمین جلسۀ شورای فرهنگستان
دوشنبه، دوم بهمن‌ماه ۱۳۹۶، چهارصد و پنجاه و نهمین نشست شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با حضور اعضای پیوسته و وابسته، به ریاست دکتر غلامعلی حدادعادل، در تالار دکتر شهیدی برگزار شد. تبریک به استاد دکتر محمدعلی موحد، عضو پیوستۀ فرهنگستان، به‌جهت تصحیح و انتشار کتاب مثنوی معنوی؛

دانشمند شریف و گوشه‌گیر
دوم بهمن‌ماه مصادف بود با دومین سالروز درگذشت استاد ابوالحسن نجفی، عضو پیوستۀ فقید فرهنگستان زبان و ادب فارسی. به همین مناسبت روزنامۀ ایران در شمارۀ ۶۶۹۹ خود مطلبی را دربارۀ زنده‌یاد استاد نجفی، به قلم دکتر علی‌اشرف صادقی، مدیر گروه فرهنگ‌نویسی و عضو پیوستۀ فرهنگستان، تحت عنوان «دانشمند شریف و گوشه‌گیر» منتشر کرده بود که در ادام ...
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۱۰/۲۲ - ۱۴:۴۴ نسخه قابل چاپ
استفاده از شعر کهن فارسی برای پی بردن به تلفظ قدیمی کلمه‌ها

دوشنبه، سیزدهم دی‌ماه ۱۳۹۵، شصت‌وچهارمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد. در این نشست دکتر وحید عیدگاه طرقبه‌ای، پژوهشگر گروه فرهنگ‌نویسی، در موضوع «استفاده از شعر کهن فارسی برای پی بردن به تلفظ قدیم کلمه‌ها» سخنرانی کرد.
    دکتر عیدگاه طرقبه‌ای در ابتدای سخنان خود، با اشاره به کاربردهای گوناگون شعر کهن فارسی در تحقیقات امروزی، اظهار کرد: شعر کهن  فارسی، جدا از همۀ کاربردها و سودمندی‌های گوناگونش، می‌تواند چونان منبع و سندی قابل اعتماد برای شناخت کلمه‌ها مورد استفاده قرار بگیرد. با بررسی متن‌های منظوم کهن و سنجش آن‌ها با یکدیگر، قانون‌مندی‌های آوایی آشکاری به دست می‌آید و نادرستی این تصور را که شاعران در تنگنای وزن و قافیه ممکن است دست به هر گونه تصرف زبانی و آوایی زده باشند، پدیدار می‌گردد.
    وی در ادامه، با تأکید بر اهمیت کشف قانونمندی‌ها و روابط آوایی موجود در اشعار کهن افزود: با پی بردن به این قانون‌مندی‌ها می‌توان به شناخت بهتری از متن‌ها رسید و پاره‌ای از تفاوت‌های آوایی آن‌ها را از هم بازشناخت و زمینه‌ای تازه برای تدوین فرهنگ تاریخی ـ جغرافیایی تلفظ‌ها در زبان فارسی فراهم آورد و در عین حال، از بسیاری از بدخوانی‌ها و لغزش‌ها به دور ماند.
    این پژوهشگر گروه فرهنگ‌نویسی پس از آن با اشاره‌ای کوتاه و انتقادی به تاریخچۀ بررسی‌های آوایی بر پایۀ نظم فارسی، فواید این رویکرد را برشمرد و در ادامه افزود: موضوع تلفظ‌های مختلف کلمات از ناهماهنگی خط و زبان ناشی می‌شود؛ یعنی در یک بازۀ زمانی زبان تغییر کرده، اما خط تغییر نمی‌کند و در نتیجه تلفظ‌های گوناگونی برای کلمه رایج می‌شود. تلفظ‌های گوناگون دریافت از متون قدیمی را با اشتباه همراه می سازد، زیرا کارشناسان تصور خود را از تلفظ یک کلمه درست می‌دانند و به‌این‌ترتیب اشتباهاتی در خوانش متون قدیمی پدید می‌آید.
    دکتر عیدگاه در بخش دیگری از سخنان خود بیان کرد: اگر بر اساس زبان معیار امروز سراغ این متون برویم اشتباهات در دریافت متن بسیار بیشتر می‌شود؛ بنابراین باید به راهکارهایی متوسل شویم. یکی از این راهکارها مراجعه به متونی است که کلمات در آن حرکت‌گذاری شده‌اند، ولی باید دقت کرد که این حرکت‌گذاری توسط خود شاعر انجام پذیرفته باشد.
    وی پس از آن با اشاره به این موضوع که گاهی بعضی از تلفظ‌ها در متون نثر قدیم به خوانش متون نظم نیز کمک می‌کند، افزود: بررسی گویش‌ها در یک منطقه، به‌‌ویژه بررسی مصوت‌ها، برای کشف تلفظ‌ها بسیار مفید است. البته محدودیت‌هایی نیز وجود دارد و باید این تلفظ‌ها را با منابع دیگر هم مقایسه کرد.
    دکتر عیدگاه فرهنگ‌های لغت را منبع مناسبی برای دانستن تلفظ لغات برشمرد و اظهار کرد: در استفاده از فرهنگ‌های لغت باید به شاهد مثال‌های آن‌ها دقت کنیم؛ زیرا حتی لغت‌نامۀ دهخدا هم در بعضی موارد از شاهد مثال‌هایی استفاده کرده که نادرست بوده‌اند.
وی همچنین ریشه‌شناسی و دانستن پیشینۀ تاریخ زبان فارسی را از دیگر ضروریات کشف تلفظ درست کلمات دانست و در پایان توجه به متون نظم فارسی را بهترین راه شناخت تلفظ‌ها دانست و گفت: توجه به وزن، تناسب‌های بدیعی یا صنایع ادبی و قافیه، می‌تواند تا حد زیادی به ما در پی بردن به تلفظ درست کلمات کمک کند. برای نمونه کلمۀ «کژی» در تمام پنجاه‌هزار بیت شاهنامه با تشدید آمده است و وزن شعر در این اثر فردوسی این نوع تلفظ را تأیید می‌کند.
    دکتر عیدگاه در پایان سخنرانی خود یادآور شد: توجه به همۀ این موارد، به‌ویژه متون نظم، می‌تواند دریافت از تلفظ‌های قدیمی کلمات را دقیق‌تر کند.
    شصت‌وچهارمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور شماری از اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان، از جمله استاد احمد سمیعی (گیلانی)، دکتر محمود عابدی، موسی اسوار، و همچنین برخی از اعضای هیئت علمی، مدیران و پژوهشگران فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علاقه‌مندان برگزار شد.

 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی