امروز چهارشنبه ՝ 1396/06/29    ■ Wed, Sep 20, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
آیین‌نامۀ نهایی جایزۀ فرهنگستان به مطبوعات
رسانه‌ها با مخاطبان پرشمار و میدان وسیع حضور و تأثیرگذاری خود می‌توانند در نگاهبانی از زبان فارسی و بهبود آن نقشی بی‌بدیل ایفا کنند. فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با نگاهی به جایگاه رسانه‌ها در پاسداری از زبان و ادب فارسی، از سال ۱۳۹۲بر آن شد تا با استفاده از فرصت برپایی نمایشگاه مطبوعات، به ارزیابیِ مطبوعات از حیث رعایت قواعد و ض ...

پیام دکتر حداد عادل به دوازدهمین همایش انجمن ترویج زبان و ادب فارسی
چهارشنبه، پانزدهم شهریورماه ۱۳۹۶، دوازدهمین همایش بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی، با حضور استادان برجسته و پژوهشگران حوزۀ زبان و ادب فارسی، در دانشگاه رازی کرمانشاه آغاز به کار کرد. آشنایی با پژوهش‌های جدید در گسترۀ زبان و ادب فارسی، گفت‌وگو و تبادل نظر در عرصه‌های گوناگون زبان و ادب فارسی، ترغیب پژوهشگران جوان به ژر ...

رونمایی کتاب هزارواژۀ پزشکی در تاجیکستان
جمعه، بیست‌وچهارم شهریورماه ۱۳۹۶، مراسم رونمایی کتاب هزارواژۀ پزشکی به چهار زبان با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و اندیشمندان ایرانی و تاجیکی، در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، برگزار شد.

استاد موسی اسوار، عضو پیوستۀ جدید فرهنگستان زبان و ادب فارسی
بر اساس مادۀ ۴ اصلاحی اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شورای فرهنگستان می‌تواند با شرایط مذکور در مادۀ ۳ اساسنامه، اعضای پیوستۀ ایرانی فرهنگستان را انتخاب و جهت صدور حکم به رئیس جمهوری معرفی کند.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۱۱/۱۷ - ۰۹:۵۹ نسخه قابل چاپ
طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی
 
دوشنبه، چهارم بهمن‌ماه ۱۳۹۵، شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت استاد ابوالحسن نجفی و بزرگداشت این عضو پیوستۀ فقید فرهنگستان، برگزار شد. در این نشست دکتر امید طبیب زاده، دانشیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا، در موضوع «طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی» سخنرانی کرد.
    در ابتدای این مراسم دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنانی کوتاه، با اشاره به اینکه تصویر او از استاد نجفی، همیشه تصویر یک مرد دانشمندِ باصفای بااخلاق بوده است، او را فردی قائل به اصول و انضباط برشمرد و فقدان او را به خانوادۀ او و دوستداران استاد تسلیت گفت.
    پس از آن دکتر محمد دبیرمقدم، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان، ضمن معرفی کوتاه دکتر طبیب‌زاده و موضوع سخنرانی وی، از ایشان درخواست کرد که سخنرانی خود را ارائه کند.
    دکتر طبیب‌زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به مفهوم «زحاف» در عروض سنّتی، اظهار کرد: ابوالحسن نجفی با کنار نهادن مفهوم مخدوش و مجعولِ زحاف، بیش از پانصد وزن گوناگون شعر فارسی را از کل به جزء، ذیلِ پنج بخشِ «گروه» و «دسته» و «رده» و «بحر» و «وزن» طبقه‌بندی کرده است.
    وی در ادامه به توضیح هریک از این اجزا پرداخت و آن‌ها را چنین توصیف کرد:
    ۱. گروه: وزن‌ها بر حسب اینکه آیا رکن‌های تشکیل‌دهنده‌شان عیناً یا متناوباً تکرار می‌شوند، به دو «گروه» «متّفق‌الارکان» و «متناوب‌الارکان (یا وزن‌های دایره)» تقسیم می‌شوند. در عروض نجفی جایی برای وزن‌هایِ «مختلف‌الارکان» وجود ندارد؛ مثلاً او تقطیعِ سنّتی و مختلف‌الارکانِ «مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن» را به‌صورت متناوبِ «مستفعلن مفاعلُ مستفعلن فعل» نمایش می‌دهد.
    ۲. دسته: وزن‌هایِ متعلق به گروه متفق‌الارکان، بر حسب تعداد هجاهای رکن‌هایشان، به سه دستۀ «سه‌هجایی»، «چهارهجایی» و «پنج‌هجایی» تقسیم می‌شوند و وزن‌های گروه متناوب‌الارکان نیز ــ که در دایرۀ خاصی معروف به دایرۀ نجفی می‌گنجند ــ به دو دستۀ «مستقیم دایره» (مخالف حرکت عقربه‌های ساعت) و «معکوس دایره» (موافق حرکت عقربه‌های ساعت) تقسیم می‌شوند.
    ۳. رده: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان، هر دسته بر اساس تعداد و نوع کمّیت هجاهای رکن‌هایش به چند «رده» تقسیم می‌شود؛ مثلاً دستۀ رکن‌های سه‌هجایی شامل رده‌های «یک کوتاه و دو بلند» و «دو کوتاه و یک بلند» است، یا دستۀ رکن‌های چهارهجایی شامل رده‌هایِ «یک کوتاه و سه بلند» و «دو کوتاه و دو بلند» است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان، مفهوم رده وجود ندارد.
    ۴. بحر یا خانوادۀ وزنی: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان هر رده متشکل از چند «بحر» (یا «خانوادۀ وزنی») است. مثلاً ردۀ «یک کوتاه و دو بلند» شامل سه بحر یا خانوادۀ وزنی «ᴗ - -» (فعولن)، و «- ᴗ -» (فاعلن)، و «- - ᴗ» (مفعولُ) است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان هر دسته شامل بحرهایی است متشکل از دو رکن، مثلاً بحر «فعلاتن مفاعلن» یا بحر «مفاعیلُ فاعلاتُ» و غیره.
    ۵. وزن: هر بحر متشکل از چند وزن گوناگون است. مثلاً بحر «ᴗ - -» (فعولن) شامل وزن‌های گوناگونی است که از تکرار این رکن پدید می‌آیند.
    دکتر طبیب‌زاده پس از آن دربارۀ وزن‌های شعر فارسی افزود: معمولاً بلندترین وزن در شعر فارسی از تکرار چهار رکن شکل می‌گیرد، پس بزرگ‌ترین وزن در بحر فعولن عبارت است از «4 بار فعولن». بزرگ‌ترین وزن در هر بحر را وزن سرگروه یا سرسلسله می‌نامیم، و با کاستن تدریجی از کمّیت‌های پایانی آن وزن به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم. این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های ممکن و موجود در سنّت ادبی ادامه خواهد داشت. مثلاً وزن سرگروه در بحر «فعولن» عبارت است از 4 بار فعولن. با کاستن تدریجی از این وزنِ سرگروه، دیگر وزن‌های بحر «فعولن» مشتق می‌شود: «فعولن فعولن فعولن فعولن»؛ «فعولن فعولن فعولن فعل»... «فعولن فعل». یا در بحر متناوب‌الارکانِ « فعلاتن مفاعلن»، وزن سرگروه عبارت است از «فعلاتن مفاعلن 2 بار» که در اینجا نیز با کاستن تدریجی از کمیت‌های پایانیِ وزن سرگروه به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم، و این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های موجود ادامه خواهد داشت: «فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن»؛ «فعلاتن مفاعلن فعلاتن فعولن»... «فعلاتن مفاعلن».
    در پایان این مراسم دکتر دبیرمقدم در رونمایی کتاب شازده‌کوچولو با ترجمۀ شادروان استاد ابوالحسن نجفی، که به‌تازگی به دو خط سیریلیک و فارسی در تاجیکستان منتشر شده است، این کتاب را معرفی کرد. چاپ این اثر به کوشش حسن قریبی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیکی، در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به انجام رسیده است.
    شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور شماری از اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان، از جمله دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر فتح‌الله مجتبائی، دکتر محمد دبیرمقدم، استاد اسماعیل سعادت، دکتر محمود عابدی، دکتر محمدرضا نصیری، دکتر محمد سرور مولایی، و همچنین برخی از اعضای هیئت علمی، مدیران و پژوهشگران فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علاقه‌مندان برگزار شد.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی