امروز سه‌شنبه ՝ 1396/08/30    ■ Tue, Nov 21, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
آموزش واژه‌گزینی در رادیو فرهنگ
واژه‌گزینی در حوزه‌های علمی و فنی و هنری اصول و ضوابطی دارد که آشنایی با آن‌ها برای علاقه‌مندان به زبان فارسی جذاب و آموختنی است. ازاین‌رو، به کوشش رادیو فرهنگ، سلسله‌گفتارهای دکتر غلامعلی حداد عادل در درس «کلیات و کارگاه واژه‌گزینی» که در نیم‌سال تحصیلی ۹۵-۹۶ مقطع کارشناسی ارشد رشتة واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی تدریس شد، ضبط و برا ...

بازدید استادان افغانستانی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی
چهارشنبه، هفدهم آبان‌ماه ۱۳۹۶، هیئتی از کشور افغانستان، متشکل از استادان زبان و ادبیات فارسی و رؤسای دانشگاه‌های دولتی و خصوصی این کشور، میهمان فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. آقایان دکتر اسدی، رئیس دانشگاه آموزش‌وپرورش کابل؛ دکتر عاکف جهاد، رئیس دانشگاه خصوصی راه سعادت در تخار؛ دکتر طالقانی، رئیس بنیاد نخبگان افغانستان؛ دکتر ی ...

الزام هیئت دولت به رعایت قانون «ممنوعیت به‌کارگیری اسامی بیگانه»
علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در نامه‌ای خطاب دکتر حسن روحانی، قانون «ممنوعیت به‌کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه» را یادآوری کرده است. رئیس مجلس شورای اسلامی در این نامه که مربوط به مصوبۀ تیرماه هیئت دولت دربارۀ تعیین تعرفۀ خدمات درمانی در بخش دولتی و خصوصی و غیردولتی است، ایراد وارد بر این مصوّبه در به‌کارگ ...

برگزاری نخستین کارگاه آموزشی زبان فارسی (در جايگاه زبان علم) با عنوان «کارسوق واژه‌گزینی»
جمعه و شنبه، دوازدهم و سیزدهم آبان‌ماه ۱۳۹۶، مرکز ملی استعدادهای درخشان و دانش‌پژوهان جوان (سمپاد) وزارت آموزش‌وپرورش و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نخستین کارسوق واژه‌گزینی را، با شرکت دانش‌آموزان منتخب پایۀ دهم دبیرستان‏های دورۀ دوم پرورش استعدادهای درخشان شهر تهران، برگزار کردند.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۱۱/۱۷ - ۰۹:۵۹ نسخه قابل چاپ
طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی
 
دوشنبه، چهارم بهمن‌ماه ۱۳۹۵، شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت استاد ابوالحسن نجفی و بزرگداشت این عضو پیوستۀ فقید فرهنگستان، برگزار شد. در این نشست دکتر امید طبیب زاده، دانشیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا، در موضوع «طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی» سخنرانی کرد.
    در ابتدای این مراسم دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنانی کوتاه، با اشاره به اینکه تصویر او از استاد نجفی، همیشه تصویر یک مرد دانشمندِ باصفای بااخلاق بوده است، او را فردی قائل به اصول و انضباط برشمرد و فقدان او را به خانوادۀ او و دوستداران استاد تسلیت گفت.
    پس از آن دکتر محمد دبیرمقدم، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان، ضمن معرفی کوتاه دکتر طبیب‌زاده و موضوع سخنرانی وی، از ایشان درخواست کرد که سخنرانی خود را ارائه کند.
    دکتر طبیب‌زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به مفهوم «زحاف» در عروض سنّتی، اظهار کرد: ابوالحسن نجفی با کنار نهادن مفهوم مخدوش و مجعولِ زحاف، بیش از پانصد وزن گوناگون شعر فارسی را از کل به جزء، ذیلِ پنج بخشِ «گروه» و «دسته» و «رده» و «بحر» و «وزن» طبقه‌بندی کرده است.
    وی در ادامه به توضیح هریک از این اجزا پرداخت و آن‌ها را چنین توصیف کرد:
    ۱. گروه: وزن‌ها بر حسب اینکه آیا رکن‌های تشکیل‌دهنده‌شان عیناً یا متناوباً تکرار می‌شوند، به دو «گروه» «متّفق‌الارکان» و «متناوب‌الارکان (یا وزن‌های دایره)» تقسیم می‌شوند. در عروض نجفی جایی برای وزن‌هایِ «مختلف‌الارکان» وجود ندارد؛ مثلاً او تقطیعِ سنّتی و مختلف‌الارکانِ «مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن» را به‌صورت متناوبِ «مستفعلن مفاعلُ مستفعلن فعل» نمایش می‌دهد.
    ۲. دسته: وزن‌هایِ متعلق به گروه متفق‌الارکان، بر حسب تعداد هجاهای رکن‌هایشان، به سه دستۀ «سه‌هجایی»، «چهارهجایی» و «پنج‌هجایی» تقسیم می‌شوند و وزن‌های گروه متناوب‌الارکان نیز ــ که در دایرۀ خاصی معروف به دایرۀ نجفی می‌گنجند ــ به دو دستۀ «مستقیم دایره» (مخالف حرکت عقربه‌های ساعت) و «معکوس دایره» (موافق حرکت عقربه‌های ساعت) تقسیم می‌شوند.
    ۳. رده: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان، هر دسته بر اساس تعداد و نوع کمّیت هجاهای رکن‌هایش به چند «رده» تقسیم می‌شود؛ مثلاً دستۀ رکن‌های سه‌هجایی شامل رده‌های «یک کوتاه و دو بلند» و «دو کوتاه و یک بلند» است، یا دستۀ رکن‌های چهارهجایی شامل رده‌هایِ «یک کوتاه و سه بلند» و «دو کوتاه و دو بلند» است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان، مفهوم رده وجود ندارد.
    ۴. بحر یا خانوادۀ وزنی: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان هر رده متشکل از چند «بحر» (یا «خانوادۀ وزنی») است. مثلاً ردۀ «یک کوتاه و دو بلند» شامل سه بحر یا خانوادۀ وزنی «ᴗ - -» (فعولن)، و «- ᴗ -» (فاعلن)، و «- - ᴗ» (مفعولُ) است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان هر دسته شامل بحرهایی است متشکل از دو رکن، مثلاً بحر «فعلاتن مفاعلن» یا بحر «مفاعیلُ فاعلاتُ» و غیره.
    ۵. وزن: هر بحر متشکل از چند وزن گوناگون است. مثلاً بحر «ᴗ - -» (فعولن) شامل وزن‌های گوناگونی است که از تکرار این رکن پدید می‌آیند.
    دکتر طبیب‌زاده پس از آن دربارۀ وزن‌های شعر فارسی افزود: معمولاً بلندترین وزن در شعر فارسی از تکرار چهار رکن شکل می‌گیرد، پس بزرگ‌ترین وزن در بحر فعولن عبارت است از «4 بار فعولن». بزرگ‌ترین وزن در هر بحر را وزن سرگروه یا سرسلسله می‌نامیم، و با کاستن تدریجی از کمّیت‌های پایانی آن وزن به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم. این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های ممکن و موجود در سنّت ادبی ادامه خواهد داشت. مثلاً وزن سرگروه در بحر «فعولن» عبارت است از 4 بار فعولن. با کاستن تدریجی از این وزنِ سرگروه، دیگر وزن‌های بحر «فعولن» مشتق می‌شود: «فعولن فعولن فعولن فعولن»؛ «فعولن فعولن فعولن فعل»... «فعولن فعل». یا در بحر متناوب‌الارکانِ « فعلاتن مفاعلن»، وزن سرگروه عبارت است از «فعلاتن مفاعلن 2 بار» که در اینجا نیز با کاستن تدریجی از کمیت‌های پایانیِ وزن سرگروه به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم، و این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های موجود ادامه خواهد داشت: «فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن»؛ «فعلاتن مفاعلن فعلاتن فعولن»... «فعلاتن مفاعلن».
    در پایان این مراسم دکتر دبیرمقدم در رونمایی کتاب شازده‌کوچولو با ترجمۀ شادروان استاد ابوالحسن نجفی، که به‌تازگی به دو خط سیریلیک و فارسی در تاجیکستان منتشر شده است، این کتاب را معرفی کرد. چاپ این اثر به کوشش حسن قریبی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیکی، در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به انجام رسیده است.
    شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور شماری از اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان، از جمله دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر فتح‌الله مجتبائی، دکتر محمد دبیرمقدم، استاد اسماعیل سعادت، دکتر محمود عابدی، دکتر محمدرضا نصیری، دکتر محمد سرور مولایی، و همچنین برخی از اعضای هیئت علمی، مدیران و پژوهشگران فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علاقه‌مندان برگزار شد.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی