امروز چهارشنبه ՝ 1396/03/03    ■ Wed, May 24, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
امضای تفاهم‌نامۀ همکاری میان فرهنگستان و ترم‌نت
دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و خانم دکتر گابریله ساوبرر، مدیر ترم‌نت، یادداشت تفاهم همکاری‌ای را حوزة علم اصطلاح‌شناسی امضاء کردند. بر اساس این یادداشت تفاهم مصوّبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی در حوزۀ علم اصطلاح‌شناسی به فرهنگ ترم‌ترم (TermTerm) افزوده خواهد شد.

گزارش شصت‌وهشتمین نشست ماهانۀ فرهنگستان
دوشنبه، هجدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، شصت‌وهشتمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد.

گزارش نشست فرهنگستان در سی‌امین نمایشگاه بین‌المللی کتاب
یکشنبه، هفدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، آیین رونمایی دو کتاب فرهنگ جامع زبان فارسی (جلد دوم) و دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، در سرای اهل قلم سی‌امین نمایشگاه بین‌المللی کتاب برگزار شد. در این مراسم آقایان دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، استاد اسماعیل سعادت، مدیر گروه دانشنامۀ تحقیقات ادبی، دکتر علی‌اشرف صادقی، مدی ...

افتتاح نمایشگاه چهره‌های زبان و ادب فارسی در حوزۀ هنری
شنبه، شانزدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، نمایشگاه آثار نقاشی امیربهادر شاهرخی، با عنوان «چهره‌های ماندگار زبان و ادبیات فارسی»، به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، در گالری ابوالفضل عالی واقع در حوزۀ هنری افتتاح شد. آثار ارائه‌شده در این نمایشگاه عموماً مربوط به اعضای فعلی و درگذشتۀ شورای فرهنگستان زبان و ...
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۵/۱۱/۱۷ - ۰۹:۵۹ نسخه قابل چاپ
طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی
 
دوشنبه، چهارم بهمن‌ماه ۱۳۹۵، شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت استاد ابوالحسن نجفی و بزرگداشت این عضو پیوستۀ فقید فرهنگستان، برگزار شد. در این نشست دکتر امید طبیب زاده، دانشیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا، در موضوع «طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی در نظریۀ عروض ابوالحسن نجفی» سخنرانی کرد.
    در ابتدای این مراسم دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنانی کوتاه، با اشاره به اینکه تصویر او از استاد نجفی، همیشه تصویر یک مرد دانشمندِ باصفای بااخلاق بوده است، او را فردی قائل به اصول و انضباط برشمرد و فقدان او را به خانوادۀ او و دوستداران استاد تسلیت گفت.
    پس از آن دکتر محمد دبیرمقدم، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان، ضمن معرفی کوتاه دکتر طبیب‌زاده و موضوع سخنرانی وی، از ایشان درخواست کرد که سخنرانی خود را ارائه کند.
    دکتر طبیب‌زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به مفهوم «زحاف» در عروض سنّتی، اظهار کرد: ابوالحسن نجفی با کنار نهادن مفهوم مخدوش و مجعولِ زحاف، بیش از پانصد وزن گوناگون شعر فارسی را از کل به جزء، ذیلِ پنج بخشِ «گروه» و «دسته» و «رده» و «بحر» و «وزن» طبقه‌بندی کرده است.
    وی در ادامه به توضیح هریک از این اجزا پرداخت و آن‌ها را چنین توصیف کرد:
    ۱. گروه: وزن‌ها بر حسب اینکه آیا رکن‌های تشکیل‌دهنده‌شان عیناً یا متناوباً تکرار می‌شوند، به دو «گروه» «متّفق‌الارکان» و «متناوب‌الارکان (یا وزن‌های دایره)» تقسیم می‌شوند. در عروض نجفی جایی برای وزن‌هایِ «مختلف‌الارکان» وجود ندارد؛ مثلاً او تقطیعِ سنّتی و مختلف‌الارکانِ «مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن» را به‌صورت متناوبِ «مستفعلن مفاعلُ مستفعلن فعل» نمایش می‌دهد.
    ۲. دسته: وزن‌هایِ متعلق به گروه متفق‌الارکان، بر حسب تعداد هجاهای رکن‌هایشان، به سه دستۀ «سه‌هجایی»، «چهارهجایی» و «پنج‌هجایی» تقسیم می‌شوند و وزن‌های گروه متناوب‌الارکان نیز ــ که در دایرۀ خاصی معروف به دایرۀ نجفی می‌گنجند ــ به دو دستۀ «مستقیم دایره» (مخالف حرکت عقربه‌های ساعت) و «معکوس دایره» (موافق حرکت عقربه‌های ساعت) تقسیم می‌شوند.
    ۳. رده: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان، هر دسته بر اساس تعداد و نوع کمّیت هجاهای رکن‌هایش به چند «رده» تقسیم می‌شود؛ مثلاً دستۀ رکن‌های سه‌هجایی شامل رده‌های «یک کوتاه و دو بلند» و «دو کوتاه و یک بلند» است، یا دستۀ رکن‌های چهارهجایی شامل رده‌هایِ «یک کوتاه و سه بلند» و «دو کوتاه و دو بلند» است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان، مفهوم رده وجود ندارد.
    ۴. بحر یا خانوادۀ وزنی: در وزن‌های گروه متفق‌الارکان هر رده متشکل از چند «بحر» (یا «خانوادۀ وزنی») است. مثلاً ردۀ «یک کوتاه و دو بلند» شامل سه بحر یا خانوادۀ وزنی «ᴗ - -» (فعولن)، و «- ᴗ -» (فاعلن)، و «- - ᴗ» (مفعولُ) است. در وزن‌های گروه متناوب‌الارکان هر دسته شامل بحرهایی است متشکل از دو رکن، مثلاً بحر «فعلاتن مفاعلن» یا بحر «مفاعیلُ فاعلاتُ» و غیره.
    ۵. وزن: هر بحر متشکل از چند وزن گوناگون است. مثلاً بحر «ᴗ - -» (فعولن) شامل وزن‌های گوناگونی است که از تکرار این رکن پدید می‌آیند.
    دکتر طبیب‌زاده پس از آن دربارۀ وزن‌های شعر فارسی افزود: معمولاً بلندترین وزن در شعر فارسی از تکرار چهار رکن شکل می‌گیرد، پس بزرگ‌ترین وزن در بحر فعولن عبارت است از «4 بار فعولن». بزرگ‌ترین وزن در هر بحر را وزن سرگروه یا سرسلسله می‌نامیم، و با کاستن تدریجی از کمّیت‌های پایانی آن وزن به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم. این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های ممکن و موجود در سنّت ادبی ادامه خواهد داشت. مثلاً وزن سرگروه در بحر «فعولن» عبارت است از 4 بار فعولن. با کاستن تدریجی از این وزنِ سرگروه، دیگر وزن‌های بحر «فعولن» مشتق می‌شود: «فعولن فعولن فعولن فعولن»؛ «فعولن فعولن فعولن فعل»... «فعولن فعل». یا در بحر متناوب‌الارکانِ « فعلاتن مفاعلن»، وزن سرگروه عبارت است از «فعلاتن مفاعلن 2 بار» که در اینجا نیز با کاستن تدریجی از کمیت‌های پایانیِ وزن سرگروه به وزن‌های کوچک‌تر دیگر می‌رسیم، و این شیوۀ اشتقاق تا رسیدن به کوچک‌ترین وزن‌های موجود ادامه خواهد داشت: «فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن»؛ «فعلاتن مفاعلن فعلاتن فعولن»... «فعلاتن مفاعلن».
    در پایان این مراسم دکتر دبیرمقدم در رونمایی کتاب شازده‌کوچولو با ترجمۀ شادروان استاد ابوالحسن نجفی، که به‌تازگی به دو خط سیریلیک و فارسی در تاجیکستان منتشر شده است، این کتاب را معرفی کرد. چاپ این اثر به کوشش حسن قریبی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیکی، در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به انجام رسیده است.
    شصت‌وپنجمین نشست ماهانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور شماری از اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان، از جمله دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر فتح‌الله مجتبائی، دکتر محمد دبیرمقدم، استاد اسماعیل سعادت، دکتر محمود عابدی، دکتر محمدرضا نصیری، دکتر محمد سرور مولایی، و همچنین برخی از اعضای هیئت علمی، مدیران و پژوهشگران فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علاقه‌مندان برگزار شد.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی