|
فرهنگ توصیفی گونههای زبانی ایران
ایران سرزمینی است که تنوع زبانی در آن بسیار گسترده است. ازآنجاکه زبان رکن اساسی فرهنگ و هویت هر قوم و ملت محسوب میشود، مطالعه و بررسی آن اهمیت بسیار دارد. گرچه تا کنون مطالعات پراکندهٔ فراوانی دربارهٔ لهجهها و گویشهای ایرانی انجام شده، هنوز دستهبندی جامعی بر روی آنها صورت نگرفتهاست. در کتاب حاضر تلاش شدهاست تا حدّ امکان دستهبندی نسبتاً کاملی دربارهٔ زبانها، گویشها یا لهجههایی که هماکنون در ایران به کار میروند انجام گیرد.
گویشهای زندهٔ خارج از سرزمین ایران مانند پشتو، یغنابی، آسی، پامیری و جز آن در این کتاب توصیف نشدهاند ولی گویشهایی که در داخل ایران به کار میروند به یازده گروه کُردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، مازندرانی، تالشی، تاتی، گویشهای مرکزی، گویشهای جنوبی و گویشهای منطقهٔ خراسان تقسیم شدهاند و از هر گروه چندین نمونه مورد بررسی قرار گرفتهاست.
این فرهنگ شامل 221 مدخل است که چهار مدخل آن (ارمنی، ترکی، فارسی معیار، عربی) زبان نامیده شده، 43 مدخل آن لهجههایی از فارسی معیار، 10 مدخل آن لهجههایی از گویش کُردی، 14 مدخل آن لهجههایی از گویش لری، 3 مدخل آن لهجههایی از گویش لکی، 2 مدخل آن لهجههایی از گویش بلوچی، 8 مدخل آن لهجههایی از گویش گیلکی، 15 مدخل آن لهجههایی از گویش مازندرانی، 4 مدخل آن لهجههایی از گویش تالشی، 1 مدخل آن لهجهای از گویش تاتی، 31 مدخل آن از گویشهای مرکزی، 15 مدخل آن از گویشهای جنوبی، 8 مدخل آن از گویشهای منطقهٔ خراسان و 63 تای آن مدخلهای ارجاعی است.
اجرای این طرح به این صورت بوده که متنی بهصورت داستانی کوتاه به فارسی معیار تهیه شدهاست (متن داستانی بهکاررفته در این فرهنگ)، سپس این متن داستانی به گویشوران مختلف داده شده که آن را به لهجه یا گویش خود برگردانند. این برگردانها، پس از ضبط و آوانویسی توسط خود نگارنده، ازنظر آوایی، واژگانی و دستوری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتهاند، تقطیع واژگانی و سپس ازنظر ویژگیهای زبانی دستهبندی شدهاند.
فرهنگ توصیفی گونههای زبانی ایران، نوشتهٔ سرکار خانم ایران کلباسی، کتاب برگزیدهٔ نهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب فصل در سال 1388 است که در 893 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه، به بهای 105000 ریال، ازسوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شدهاست.
|